An Caighdéan Oifigiúil: Chapter 3: Definite and Indefinite Nouns, Abbreviations and the Nominative Form in place of the Genitive (pp. 37-56)

Chapter 3 an caighdean

This is Chapter 3 of the unofficial translation of An Caighdeán Oifigiúil based off of the 2017 version. You can find all other chapters here.


3.1 Definite and Indefinite Nouns

3.1.1 Nouns are definite or indefinite. A definite noun is one that refers to a person or a definite thing. It is in one of the ways illustrated in 3.1.2 below that a reference is made to a person or a definite thing. A noun in any other situation is an indefinite noun.

3.1.2 The following are definite nouns:

(a) Proper nouns (names of people or specific places), e.g. Fionnán, Gráinne, Leamhcán:

Caoimhe* is ainm di.
Tá cónaí orthu i Meiriceá.

*Translators’ note: The Caighdeán is actually wrong in the first example. When proper nouns refer to names rather than identifying specific persons directly, they are treated as indefinite nouns, see for examples:

  • Sílim gur Jacob ab ainm dhó (Cóil Learaí Ó Finneadha, Filíocht agus Feannadh)
  • Tá mé ag ceapadh gur Máire a bhí ar a bhean sin (Conchúr Ó Giollagáin, Stairsheanchas Mhicil Chonraí Ón Máimín go Ráth Chairn)
  • B’fhéidir, a dúirt mé, gur Micí nó Dic atá ort – nó Willí fiú. (Micheál Ó Conghaile, Sna Fir)
  • ag rá gur Céibh an Chait atá ar an gcé chloiche atá sa gcrompán seo (Liam Mac Con Iomaire, Camchuairt Chonamara Theas)
  • Ba Laisren a tugadh air in Éirinn. (Pádraig Ó Baoighill, Ceann Tìre / Earraghàidheal: Ár gComharsanaigh Gaelacha)
  • ‘tá a cheart sceilpeála déanta aige chun an leasainm a thuilleamh, ach is Tomás a baisteadh air…’ (Maidhc Dainín Ó Sé, Dochtúir na bPiast)
  • Is iomdha ughdar ag a shuidhiughadh gur Scotia fá hainm d’Éirinn agus gurab d’Éireannchaibh do gairthí cine Scuit (Seathrún Céitinn, Foras Feasa ar Éirinn)

Note that the copular structure used in these examples is one of classification, rather than identification.

TL;DR: Caoimhe is not definite in this example, it is indefinite. But we have translated exactly what is in the Caighdeán.


(b) Nouns preceded by the article, e.g. an tAcht, an obair, an fhadhb:

An bhfaca tú an t-eitleán mór sin?
Tá an ghealach lán anocht.
An raibh an tiománaí tacsaí ag an gcruinniú?

(c) Nouns preceded by a possessive adjective, e.g. mo mhac, a hathair, a ngluaisteán:

Ar bhuail tú le mo dheartháir?
A hathair a d’inis an scéal di.
Bhí sí ag glanadh a bróg peile. (pl.)
Chuaigh sé i gcomhair a chupáin tae. (sing.)

(d) Nouns preceded by gach, gach aon or gach uile:

Bhí gach duine den teaghlach i láthair.
Buaileann sé isteach ag an am céanna gach aon lá.
Baineann an t-acht leasaithe le gach uile fheithicil inneallghluaiste.

(e) Nouns followed by a number or letter, e.g. Cuid III, riail a sé, Bus 16, mír (b):

Bain triail as ceist a ceathair.
Ar sheiceáil tú Aguisín A?

(f) Nouns followed by a definite noun, e.g. oifig Áine, óráid an Aire, teach mo mhic, tús gach bliana, sonraí mhír (b):

Tá an fhéile á heagrú i gcomhar le muintir Thamhlachta.
An é leabhar an mhúinteora é?
Ar labhair tú le bainisteoir an óstáin?
Thug sé cuairt ar theach a iníne.
Tá ainm gach imreora ar eolas aige.
Tugadh ardmholadh d’fhoireann Bhus 16.

(g) Nouns in the vocative case, e.g. a bhean, a dhuine uasail:

Céard atá á dhéanamh agat ansin, a mhic?
Ní chreidfeá é, a thaisce.

3.1.3 The article is common in some proper nouns (especially in the case of place names), and the article must be used in those cases, e.g. an Ísiltír, an tSionainn, an Longfort, an Streoilín, an Earagail, An tOileánach (when referring to the book), na Cruacha Dubha.

Bhí mé ar an Earagail inné.
Cé a scríobh An Grá agus an Ghruaim?

Note that, in cases where the article is used in a proper noun, the article is not inserted if the noun is acting in the capacity of an adjective, e.g. an Nollaig but cárta Nollag; an Ardteist but scrúdú Ardteiste; an Cháisc but ubh Chásca.

3.1.4 The article is used before the genitive of Éire, Albain, Gaillimh, e.g. oileán na hÉireann, foireann na hAlban, cathair na Gaillimhe (see 1.1.5(i)A).

Tá an-eolas aici ar litríocht na hÉireann.
Blas na Gaillimhe atá ar a cuid cainte.

The article is dropped before Éireann in some official forms, however, e.g. Dáil Éireann, Seanad Éireann, Iarnród Éireann, Bus Éireann, and in some archaic and literary forms, e.g. plúr ban Éireann, bánchnoic Éireann.

Is clár de chuid Raidió Teilifís Éireann é.
Is í rogha ban Éireann í.

3.1.5 The article can be used with trade names when they are functioning as an adjective, e.g. an buidéal Coca Cola; sa mhála Supervalu; laistigh den doiciméad Word; ar an ríomhaire Apple.

Is é sin an t-inneall fuála Singer a cheannaigh mo sheanmháthair.
Shábháil mé sa scarbhileog Excel chéanna é.

3.1.6 The article is not placed before a noun if it is qualified by a definite noun in the genitive, e.g. tiománaí an tacsaí, ceadúnas thiománaí an tacsaí; dáta éaga cheadúnas thiománaí an tacsaí (when a specific taxi is in question).

An raibh úinéir an tsiopa in ann cabhrú leat?
Fágadh na heochracha in oifig chuntasóir úinéir an tsiopa.

The article is placed before the first noun if it is qualified by an indefinite noun, e.g. an tiománaí tacsaí, an tiománaí leoraí (a specific type of driver); an freastalaí beáir, an freastalaí bialainne (a specific type of server); an t-oifigeach feidhmiúcháin, an t-oifigeach riaracháin (a specific type of office) (see 3.1.9).

Is é an t-úinéir talún is fearr sa cheantar é.
Is í an t-imreoir sacair is gasta dá bhfaca mé riamh í.

3.1.7 There are certain nominal phrases containing a noun that would be definite according to 3.1.2 but are indefinite because the entire phrase is used as a single unit of meaning as an indefinite noun. Sometimes, in these cases, the article is used when the whole phrase is acting as a definite noun, e.g. an Leabhar Eoin; an Choróin Mhuire; ba mhór an grá Dia é; an fear sin na n-uibheacha.

D’imigh siad leo nuair a bhí an uair an chloig caite.
Nach é an trua Mhuire é!

Note that the article is kept, too, when a letter or number follows a noun that is qualified by a demonstrative pronoun, e.g. an t-alt sin 5; an mhír sin (f).

3.1.8 With regards to titles that are accompanied by years – titles of festivals or annual reports, for example – the article should only be used if the date and the rest of the title are separate units of meaning. The meanings of An tOireachtas, 2010 and Oireachtas 2010 are not the same, nor are An Tuarascáil Bhliantúil, 2009 and Tuarascáil Bhliantúil 2009.

An bhfuil Tuarascáil Bhliantúil 2015 réidh?
Foilseofar Tuarascáil Bhliantúil an Choimisinéara Faisnéise, 2014 go luath.
Eisíodh an tAcht Oideachais, 2015 inné.

3.1.9 The genitive case is used in all of the following cases (see the other cases in 1.5.1):

(a) When a definite noun is qualified by another definite noun:

an cóta + an bhean➔Is é sin cóta na mná.
an t-údar + na leabhair➔Is í údar na leabhar í.

(b) When an indefinite noun is qualified by another indefinite noun:

cóta + bean➔Is cóta mná é.
údar + leabhair➔Is údar leabhar í.

(c) When a definite noun is qualified by an indefinite noun:

an cóta + bean➔An bhfaca tú an cóta mná sin?
an t-údar + leabhair➔Is í an t-údar leabhar is cailiúla in Éirinn í.

3.1.10 As soon as an indefinite noun is qualified by a definite noun, it is no longer an indefinite noun but a definite one. Accordingly, if an indefinite meaning is in question, it is necessary to use a prepositional subordinate clause or a preposition to illustrate the link between the nouns.

(a) The word de is used when referring to a part or portion, e.g. Ballstát den Aontas Eorpach; gloine den bheoir gheal:

An bhfuair tú cuid den airgead?
Tháinig na ceisteanna ó dhaoine den phobal.

(b) The phrase de chuid is used when referring to one thing among a group of numerous things of the same type, e.g. iománaí de chuid na Gaillimhe; feidhmeanna áirithe de chuid an choiste:

Briseadh ríomhaire de chuid na hoifige.
Is deontas de chuid na Roinne é.

(c) Another preposition (le, etc.) is used in other cases to convey indefiniteness, e.g. deartháir le Bríd; úrscéal le Máire:

Ba bhréagán le Caoimhe an bréagán a bhris sé.
Ar léigh sibh tuarascail ó Pharlaimint na hEorpa?

3.1.11 In the case of 3.1.10(b) above, however, it is often suitable to replace the first noun with one of the substitute nouns ceann, cuid or duine, e.g. ceann de ríomhairí na hoifige; duine d’iománaithe na Gaillimhe. It is also possible to use the noun twice, e.g. dán de dhánta Uí Bhruadair.

Bhris sé ceann de na cupáin sa chistin.
Rachaidh cuid den aos óg thar sáile i gcónaí.
Is duine d’fhoireann na hoifige é.
Nach amhrán d’amhráin Kíla é?

Note: The same structure is used for definite nouns, e.g. an ghloine dheireanach den fhíon dearg; an chuid is fearr den leabhar.

Bhí gach ríomhaire de chuid na cuideachta briste.
Ba é an ceann ba mheasa de na scannáin uile a chonaiceamar é.

3.2 Abbreviations and Acronyms

3.2.1 General

(a) Acronyms and abbreviations are never inflected nor undergo initial mutations. (SAM – Stáit Aontaithe Mheiriceá; OÉ – Ollscoil na hÉireann.)

Scríobh sé leabhar faoi SAM.
Tá agallamh aige le OÉ Gaillimh.

(b) The form of the preposition i used before abbreviations or acronyms is in (rather than i). (RTÉ – Raidió Teilifís Éireann; CSE – Ciste Sóisialta na hEorpa.)

Tá sí ag obair in RTÉ.
Tá na milliúin euro in CSE.

(c) The prepositions de and do are not shortened to d’ before an abbreviation or acronym that starts with a vowel. (OLAF – an Oifig Eorpach Frith-Chalaoise; ÍMAT – Íoc mar a Thuillir.)

Is ag cruinnithe de OLAF a pléadh an cheist.
Tugadh aitheantas do ÍMAT mar chóras cánach a bhfuil ag éirí go maith leis.

Note that the writer can always choose to write out the words forming the acronym or abbreviation in full.

An bhfuil cur chuige bunaithe ar an Ionstraim Eorpach Aonair?
Tá súil ag na Náisiúin Aontaithe go mbeidh dea-thoradh ar an bpróiseas.

3.2.2 Singular things

There are two systems available for use to deal with abbreviations and acronyms that are titles of organisations, publications, leagues, unions, schemes, systems or other things of which there exists only one – the system without the article and the system with the article. Except for statutory texts in which the system without the article is always used, it is up to the writer to choose the system that will be used. It is recommended not to mix the two systems.

A) Singular things- the system without the article

(a) In the system without the article, abbreviations and acronyms are dealt with as definite nouns, and the article is not put before them (but see 3.2.3(b)). (CTT – an Clár Tacaíochta Teaghlaigh; NA – na Náisiúin Aontaithe; OÉ – Ollscoil na hÉireann.)

Tá SAM ina bhall den Chomhairle Slándála.
Tá beartais OÉ dírithe ar an oideachas a fhorbairt.
Tagann Airí Bhallstáit AE le chéile sa Chomhairle.
Tá obair ar bun le haghaidh dhíscaoileadh CTT.
Tá sí ag obair i gcomhar le Gasra Imscrúdaithe de chuid NA.

(b) Abbreviations and acronyms are referred to as masculine singular nouns, regardless of the number or gender of the words of which the phrase is formed. (FSS – Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte.)

An é FSS a bhfuil freagracht air as cúrsaí sláinte?
Maidir le NA, is é 193 líon a bhall.

B) Singular things- the system with the article

In the system with the article, the article is used before abbreviations or acronyms as is befitting. The use of the article is subject to the structure of the words forming the abbreviation or acronym as follows:

(a) the article is not placed before abbreviations or acronyms if they are formed of definite nouns not taking the article, e.g. Stáit Aontaithe Mheiriceá, Raidió Teilifís Éireann, or if the article is present among the words forming the abbreviation or acronym, e.g. Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte, Ollscoil na hÉireann:

Tá SAM ina bhall den Chomhairle Slándála.
Tá beartais OÉ dírithe ar an oideachas a fhorbairt.

(b) The article is placed before abbreviations or acronyms if they are based on nouns that take the article to make them definite. The singular or plural form of the article is used depending on the words forming the abbreviation or acronym:

Tagann Airí Bhallstáit an AE le chéile sa Chomhairle.
Cé atá i dteideal maoiniú faoin CTT?
Tá sí ag obair i gcomhar le Gasra Imscrúdaithe de chuid na NA.

(c) Abbreviations or acronyms are referred to as masculine singular nouns, regardless of the number or gender of the words they are based on. (an IEA – an Ionstraim Eorpach Aonair.)

Maidir leis na NA, is é 193 líon a bhall.
Síníodh an IEA sa bhliain 1986 agus tá feidhm reachtach aige.

3.2.3 Numerous things

(a) If an abbreviation or acronym refers to numerous things (things of which more than one exist), the article can be placed in front for the purpose of differentiation from other things of the same type. (CIN – Corparáid Ilnáisiúnta; PO – Príomhoifigeach.)

Is fostaí de chuid CIN rannpháirteach í.BUT: Is fostaí de chuid an CIN rannpháirtigh sin í.
Úsáidtear an seomra mar oifig PO.BUT: Úsáidtear an seomra mar oifig an PO sin.

(b) The article can be used with nouns that are qualified by an abbreviation or acronym functioning as an adjective for the purpose of identifying a specific thing out of many. (uimhir PSP – uimhir Phearsanta Seirbhíse Poiblí; CBL – Cáin Bhreisluacha; DART – Dublin Area Rapid Transit.)

Tabharfar uimhir PSP duit.BUT: Cá bhfuil an uimhir PSP a tugadh duit?
Tá ráta ard CBL i bhfeidhm.BUT: Tá an ráta céanna CBL i bhfeidhm le fada.
Tá stáisiún DART sa cheantar seo.BUT: An é an stáisiún DART sin atá i gceist?

(c) A plural form of an abbreviation or acronym referring to numerous things is created by adding -anna if it ends in a consonant and -nna if it ends in a vowel. An abbreviation or acronym in the plural is referred to as a masculine plural noun.

Nach iad sin na CINanna a bhfuil dea-cháil orthu?
Is POnna ar fad iad sin.

3.3 The Nominative Form in place of the Genitive

3.3.1 Definite Nouns

(a) If a definite noun in the genitive follows another noun, it’s usual to leave the other noun uninflected and to lenite its first consonant when it is governed by a word or a form followed by a genitive (see also 10.2.6). A noun followed by a number or a letter is also left uninflected and its first letter lenited:

(i) a proper name (name of a person or a specific place):

Sin é teach Ghráinne.➔Sin í eochair theach Ghráinne.
An raibh foireann Chorcaí ann?➔Bhí bus fhoireann Chorcaí ann.

(ii) a noun that is preceded by the article:

Pléadh forais chreidmheasa an Stáit.➔Dúradh go bhfuil cobhsaíocht fhorais chreidmheasa an Stáit ríthábhachtach
Ar labhair tú le bainisteoir na hoifige?➔D’fhág mé nóta le haghaidh bhainisteoir na hoifige.

(iii) a noun preceded by a possessive adjective:

Cad atá á dhéanamh le doras a ghluaisteáin?➔Tá an meicneoir ag deisiú dhoras a ghluaisteáin.
An le toil a dtuismitheoirí a rinne siad é?➔Ní hea, ach in éadan thoil a dtuismitheoirí.

(iv) a noun preceded by gach, gach aon or gach uile:

Cheartaigh sé ceacht gach linbh.➔Chuir sé réalta órga ag bun cheacht gach linbh.
Tá cearta gach aon saoránaigh tábhachtach.➔Tá siad ag gníomhú ar son chearta gach aon saoránaigh.

(v) a noun followed by a letter or number:

Sin é Traein 20.➔Cá bhfuil tiománaí Thraein 20?
Ar luaigh tú fomhír (i)?➔Luaigh, tá an fhaisnéis i lár fhomhír (i).

(vi) a definite noun:

Tá téarmaí an Achta soiléir.➔Tá na ceapacháin faoi réir théarmaí an Achta.
Cá bhfuil bainisteoir an óstáin?➔Tá oifigí bhainisteoir an óstáin san fhoirgneamh sin.

However, if it is a verbal noun that is followed by a definite noun, it is changed to its genitive form if another noun precedes it, e.g. cosaint, madra cosanta na monarchan; fuascailt, bean fuascailte na ceiste; cealgadh, beach cealgtha an pháiste; bualadh, innill buailte an arbhair; bailiú, seachtain bailithe na rátaí.

(b) In the case of a verbal noun being an integrated part of a specific unit of meaning, e.g. cur chun cinn; cur chuige; teacht i bhfeidhm; that is subject to a word or form that induces the genitive:

(i) if the article precedes the verbal noun, it is the masculine singular article that precedes it in every case and the verbal noun is not inflected, e.g. luas an dul chun cinn; ag moladh an teacht i bhfeidhm; le linn an tabhairt amach; i bhfianaise an tabhairt suas; faoi réir an leagan amach. The article affects the first letter of the verbal noun, however, as it would affect a masculine singular noun in the genitive, e.g. fad an chur síos; castacht an chur chuige; ag cáineadh an éirí in airde; ag comóradh an éirí amach; de dheasca an tsracfhéachaint ar gcúl; d’ainneoin an chéim ar gcúl (see 3.3.3(c)):

Tá an t-iniúchóir ag fiosrú an chur i gcéill sin faoi láthair.
Bhí sí i mbun an chur i láthair nuair a theip ar an ríomhaire.

(ii) if there is a possessive adjective before the verbal noun, its initial consonant is lenited or eclipsed, as appropriate, but is left uninflected, e.g. i bhfianaise mo chur chuige; luas ár ndul chun cinn; ag moladh a gcur chuige (pl.):

Tá siad ag moladh a chur chuige ó mhínigh sé dóibh é.
Dúirt sí go raibh an t-eolas ag teastáil le haghaidh a cur i láthair.

3.3.2 Definite or Indefinite Nouns

(a) When a noun or nominal phrase is connected by a (from do) to a verbal noun, that noun is left in the nominative after a word or form that induces the genitive.

The GenitiveThe Nominative in place of the Genitive
Chuir sé chun an rialtais é.Tá sé ann chun an obair a dhéanamh.
Ní fhanann sé i bhfad tar éis dinnéir.Tá na leanaí tar éis dinnéar a réiteach duit.
Tharla sé le linn na tréimhse sin.Is le linn na hoibrithe a fhostú a tháinig an cheist sin chun cinn.
Tá an lánúin óg ar tí a bpósta.Bhí na fir shlándála ar tí na doirse a dhúnadh.
Cuideachta áitiúil atá i mbun na hoibre.Cuideachta áitiúil atá i mbun an teach a thógáil.
An bhfuil siad ag geallúint an airgid dúinn?Níl aon duine ag bagairt an t-airgead a thógáil ar ais.
Table 3A: The Nominative Form in place of the Genitive – Definite or Indefinite Noun or Phrase linked by the Preposition a to a Verbal Noun

(b) No genitive changes are made to the words ceann and cuid when a partitive genitive or partitive dative is subject to them.

Gortaíodh í le linn ceann de na cluichí áitiúla.
Tá laghdú tagtha ar mhéid mo chuid oibre.
Bhí siad ag díbirt cuid mhór acu.
Ritheadh é d’ainneoin an chuid eile den alt.

However, they are inflected when they are simple nouns.

D’ainneoin na Coda sin, ritheadh an Bille.
Thit sí ar mhullach a cinn.

(c) When a single common noun is used without the article as the name of a body, company, or board, no inflection nor initial mutation is made to the noun, e.g. buaicphointe Múscailt, ceannáras Muintearas, ceardlanna Síolta, gníomhairí Bóthar.

Bhuail mé le Príomhfheidhmeannach Trócaire ann.
Cá bhfuil príomhoifig Bóthar?

3.3.3 Indefinite Nouns – Verbal Nouns

A verbal noun is a word that functions both as a verb and a noun. It is possible to use words such as eitilt, foghlaim, snámh, etc. as nouns, e.g. deireadh na heitilte; foghlaim a fháil; snámh féileacáin, and as a verbal noun, e.g. ag eitilt sa spéir; ag foghlaim teanga; ag snámh in aghaidh easa. Here it is explained when the nominative form of the verbal noun should be used in place of the genitive.

(a) No genitive change is made to the verbal noun when the cataphoric pronominal a precedes it.

Tá sé tar éis a rá go ndéanfaidh sé é.
Tá sé ag iarraidh a dheimhniú go mbeidh gach ní ina cheart.

(b) If a verbal noun in the structure ‘chun + verbal noun’ is being used to convey an upcoming action, no genitive change is made to it.

An bhfuil sé chun iomáint le Corcaigh?
Níl an eagraíocht chun snámh in aghaidh easa.
Tá na páistí chun dul abhaile.
Tá an ghaoth chun séideadh níos measa.
Níl siad chun seasamh siar.
Tá sí chun pósadh go luath.
Tá sé chun imirt.

However, if chun is being used to mean ‘for’, the genitive is used.

Is fear maith chun iomána é.
Nach cailín iontach chun snámha í?
Is an-fhear chun cainte é!

(c) For a verbal noun being an integrated part of a specific unit of meaning, e.g. cur chun cinn; cur chuige; that is subject to another noun or form that induces the genitive, if it is indefinite the verbal noun is left uninflected and without its first consonant lenited, e.g. fad cur síos; i gcás cur i gcéill; ag ullmhú cur i láthair; i bhfianaise teacht i bhfeidhm (see 3.3.1(b)):

Cén cineál cur chuige a d’úsáid siad?
Bhí sí i mbun cur i láthair nuair a theip ar an teilgeoir.
Tá an plean dul chun cinn sa tuarascáil bhliantúil.

3.3.4 Indefinite Nouns – Indefinite Nouns used as Verbal Nouns

(a) If an indefinite noun also being used as a verbal noun has a standard genitive according to one of the declensions (see 5.6.1), no genitive change is made to it when it is used as a verbal noun.

Bhí na léirsitheoirí ag díultú imeacht.
Níl na déagóirí ag iarraidh troid. (with the meaning ‘ag iarraidh troid a dhéanamh’)
Tá sé tar éis siúl abhaile.

However, the genitive change is made to the noun when it is used as an indefinite noun.

Tá sé ag tabhairt léime.
Bíonn an fhoireann ag imirt iomána gach deireadh seachtaine.
Bíonn siad amuigh istoíche ag iarraidh troda. (with the meaning ‘ag lorg troda’)

(b) If an indefinite noun also being used as a verbal noun does not have a standard genitive according to one of the declensions (see 5.6.1(a)), and if it is the direct object of a verbal noun preceded by ag or do (or a from do), no genitive change is made to it.

Tá siad ag déanamh leasú (athrú, marú, coigeartú).
Is minic é a thabhairt moladh (bualadh, ordú, ardú).
Acht do dhéanamh leasú (iniúchadh, scrúdú) de réir moladh ón Aire.
An bhfuil tú ag iarraidh suí (éirí, pósadh)?
Tá sí ag fáil ardú (cáiliú, breisiú, greadadh).
Cé a bhí a dhéanamh cáineadh (múineadh, díscaoileadh, fuirseadh)?

However, when the noun is definite, the genitive change is made.

Cé atá ag déanamh an athraithe?
An bhfuil an tArd-Rúnaí ag dréachtú an ordaithe?
Bhí a gcairde ag beannú a bpósta.
Is ag léamh gach leasaithe roimh an gcruinniú atá sí.

(c) If an indefinite noun also being used as a verbal noun does not have a standard genitive according to one of the declensions (see 5.6.1(a)), and if it is subject to a compound preposition or follows chun, no genitive change is made to it.

Tá an lánúin sin ar tí pósadh.
Nílim ach tar éis éirí.
Nach deas dul ag siúl i ndiaidh suí?
Tá an lá ag dul chun síneadh.

However, when the noun is definite, the genitive change is made.

Níl siad ar son an cholscartha.
Tá sé ar tí a phósta.
Ní mór staidéar a dhéanamh i gcomhair gach scrúdaithe.

3.3.5 Indefinite Nouns – Verbal Noun Clauses that are not Independent Sentences

No genitive change is made to an indefinite noun in a clause in which it is subject to a verbal noun preceded by ag or do (or a from do), if that verbal noun phrase cannot function independently without being followed by a simple preposition or prepositional clause. The boldened words below cannot function independently.

Tá siad ag tabhairt aghaidh ar an bhfoireann eile anois.
Is ag baint leas as an gcóras atá siad.
Tá an scoil ag cur deireadh leis an scéim.
Is léir go bhfuil na mic léinn ag baint taitneamh as an oíche.
Tá sé ag fágáil slán leis.
Stiúrthóirí do thabhairt aird ar leasanna fostaithe.
Tá siad ag baint triail as roghchlár nua.
Bhí an eagraíocht ag cur tionscadail chun cinn. (pl.)
Tá an Roinn ag cur beartais i bhfeidhm. (pl.)

However, despite this, if the indefinite noun is an integrated part of the verbal noun clause and that clause can function independently, the genitive change is made to that indefinite noun. The boldened words below can function independently and thus are changed into the genitive.

Bhí sé ag cur báistí (i gCorcaigh).
Tá sí ag déanamh oibre (san oifig).
Bíonn siad ag bailiú airgid (ann).
Beidh sé ag tabhairt cabhrach (in am an ghátair).
Tá sí ag fáil bháis (san ospidéal).
An bhfuil sí ag imirt peile (leis na comharsana)?
Bhí siad ag gabháil fhoinn (sa teach).

3.3.6 Indefinite Nouns – Special Terms

(a) If a specific multi-word phrase with a specific meaning, e.g. bolg le gréin; buail isteach; buaileam sciath; cos ar bolg; cúl le rath; uisce faoi thalamh; etc. is subject to a word or form that induces the genitive, the first word is not inflected, nor is it lenited.

Gheobhaidh mé bia beir leat ar mo shlí abhaile dom.
Tá sé ag déanamh bolg le gréin sa Fhrainc faoi láthair.
Tá ionad buail isteach acu i lár na cathrach.

(b) For a unit of two indefinite nouns, the first of which is tús, lár or deireadh (in the singular), this first noun is left in the nominative when it is subject to a word or form that induces the genitive.

Tá gach rud eagraithe don chruinniú tús bliana.
Bain taitneamh as an sos lár téarma!
Déantar ócáid deireadh seachtaine a eagrú gach bliain.

3.3.7 Definite Quantity in a List

If an indefinite noun is subject to a noun conveying a definite quantity is present in an instruction or in the form of a list, no genitive change is made to the noun, nor any adjective qualifying it.

500g plúr
1lb plúr bán
250g siúcra mín
150ml uachtar
1/2 taesp. púdar bácála
2 spúnóg bhoird mil

The partitive dative is used in prose.

Déan 500g de phlúr bán agus 250g de shiúcra mín a mheascadh i mbabhla.
Cuir 150ml de bhainne agus 150ml d’uachtar leis an meascán.

3.3.8 Indefinite Nouns – Qualifiers

(a) No genitive change is made to an indefinite noun that is subject to a verbal noun preceded by ag or do (or a from do), a compound preposition or an indefinite quantity if that indefinite noun is qualified by one of the qualifiers listed in tables 3B, 3C and 3D below.

(b) It is necessary for the indefinite noun itself to be qualified by the qualifier to cancel the genitive. If the qualifier is acting as anything other than an adjective (as an adverb, for example), the genitive changes are made to the indefinite noun (see 3.3.12(b)).

3.3.9 Qualified Indefinite Nouns subject to a Verbal Noun preceded by ag or do (or a from do)

When an indefinite noun subject to a verbal noun preceded by ag or do (or a from do) is qualified by one of the qualifiers listed below, no genitive change is made to the indefinite noun (nor to the adjective accompanying it).

QualifierSingularPlural
An attributive adjective, or a noun acting in the capacity of an adjectiveThosaigh sé ag imirt peil Mheiriceánach sna Stáit Aontaithe anuraidh.Chaith sé tamall ag glacadh grianghraif áille i nGarraithe Náisiúnta na Lus.
Tá siad ag coinneáil súil ghéar ar na himeachtaí.Bímse ag ullmhú lóin shláintiúla dom féin.
Táim ag réiteach cupán tae.Níl siad ach ag éileamh pinsin stáit.
Bíonn siad ag casadh ceol tíre ar an Aoine.An mbíonn sé ag scríobh leabhair staire?
A prepositional phrase such as ar bith, ar leith, den scoth, etc. if it has an adjectival functionNíl siad ag fáil pingin ar bith.Bíonn an chuideachta sin ag tógáil foirgnimh den scoth.
Tá an Chomhairle Contae ag ullmhú scéim den sórt sin.Tá na fostaithe ag iarraidh tuarastail as an ngnáth.
Ritheadh ionstraim do leasú riail ar leith.Ritheadh ordú d’fhionraí liúntais den sórt sin.
A relative clauseTá sé ag cuardach scéal a scríobh sé anuraidh.Tá an coiste ag athbhreithniú cláir ar cuireadh tús leo fadó.
Tá an Rialtas ag leasú Acht a ritheadh san ochtú haois déag.Bhí sé ag moladh scannáin a mbeadh spéis agam iontu.
Ní fiú bheith ag ordú trealamh atá daor.Thosaigh siad ag díol milseáin a bhí an-bhlasta.
The indefinite adjective aon or the emphatic prefix an-An bhfuil sí ag réiteach aon straitéis chun déileáil leis?An bhfuil siad ag tógáil aon fhoirgnimh faoi láthair?
Ní léir dom go bhfuil siad ag déanamh aon iarracht.Nílim ag ceannach aon dearbháin uait i mbliana.
Tá na mic léinn ag déanamh an-obair ar an tionscadal sin.
Table 3B: Qualifiers – Indefinite Nouns subject to a Verbal Noun preceded by ag or do (or a from do)

3.3.10 Qualified Indefinite Nouns subject to a Compound Preposition

When an indefinite noun subject to a compound preposition (or cois, dála, fearacht, timpeall, trasna) is qualified by the qualifiers listed below, no genitive change is made to the indefinite noun (nor to the adjective accompanying it).

QualifierSingularPlural
An attributive adjective, or a noun acting in the capactiy of an adjectiveTá an dlíodóir ag gníomhú thar ceann eagraíocht áitiúil.Cheannaigh mé leabhair dóibh in ionad bréagáin úra.
Shuigh siad cois abhainn chiúin.Is éasca léim trasna srutháin bheaga.
Chuaigh sé i gcomhair cupán tae.Chuaigh sí ar thoir buidéil uisce.
Ní mór an páipéarachas cuí a chomhlánú le haghaidh scéim pinsin ceirde.Is suíomh gréasáin le haghaidh mic léinn é.
A prepositional phrase such as ar bith, ar leith, den scoth, etc. if it has an adjectival functionNí foláir leanúint ar aghaidh d’ainneoin moill den sórt sin.Teastaíonn uathu cláir nua-aimseartha a chur in ionad seanchláir gan mhaith.
Ní fiú a bheith i mbun obair in aisce.Cuireadh na bailiúcháin faoi chúram leabharlanna ar leith.
A prepositional subordinate clause, e.g. ar an mBille, faoin mbord, sa phóstaer, etc., or a prepositional pronoun, e.g. air, fúithi, uainn, etc., if it has an adjectival functionBhuaigh siad ticéid i gcomhair turas chun na Fraince.Fuarthas an admháil i measc iarratais ó dhaltaí scoile.
Tá sí ag obair ann de bhun conradh leis an Roinn.Bunaíodh scéim ar leith le haghaidh amharclanna i lár na cathrach.
Fuair siad maoiniú le haghaidh scéim i dtaca le cúram leanaí.Scríobh sé alt i dtaobh amhráin faoin imirce.
An ndúirt sé go raibh sé i mbun eagarthóireacht air?Is ábhar é seo ar thagair mé dó le linn cainteanna leis.
A relative clauseFágadh gan mhaoiniú iad de bharr scéim ar tháinig deireadh léi.Tá sé ar thóir leabhair a ndearnadh scannáin dóibh.
Bhí sé i mbéal an phobail de thoradh amhrán dar teideal An Dreoilín.Tá an scéal á fhiosrú arís i bhfianaise páipéir a aimsíodh.
Nach iontach a bheith ag siúl trasna sráid a tógadh sa 14ú haois!Rith siad trasna páirceanna a bhí lán de bhláthanna beaga.
The indefinite adjective aonBíonn an obair sin le déanamh i gcás aon chonradh.Socraítear téarmaí ar leith i gcomhair aon tionscail.
Ní dhearnadh gearán i gcoinne aon mhúinteoir sa scoil seo.An bhfuil an fhoráil sin faoi réir aon chomhaontuithe fostaíochta?
Ní foláir dúinn airead a thuilleamh fearacht aon eagras.Dála aon údair, chaith siad go leor ama ag déanamh taighde.
Table 3C: Qualifiers – Indefinite Nouns subject to a Compound Preposition

Note that a compound preposition is a prepositional phrase that has a distinct meaning, e.g. i gcás with the meaning ‘if’. It has the form ‘simple preposition + noun’. Table 3C does not apply if the indefinite noun is subject to a preposition and a noun that are not a compound preposition, e.g. i gcás with the meaning ‘in a legal proceeding’ or ‘in a bag’.

3.3.11 Qualified Indefinite Nouns subject to Indefinite Quantities

When an indefinite noun subject to a word or phrase conveying an indefinite amount, e.g. barraíocht, breis, easpa, go leor, iomarca, níos mó, roinnt, is qualified by the qualifiers listed below, no genitive change is made to the indefinite noun (nor the adjective accompanying it).

QualifierSingularPlural
An attributive adjective, or a noun acting in the capacity of an adjectiveThit go leor báisteach throm an tseachtain seo caite.Tá an-chuid foirgnimh cháiliúla i mBaile Átha Cliath.
An dteastaíonn roinnt arán cruithneachta uait?Bhí scata báid iascaigh sa chuan.
Table 3D: Qualifiers – Indefinite Nouns subject to an Indefinite Quantity

Note that an indefinite quantity is viewed as a definite quantity when it is preceded by a possessive adjective, and thus a noun following it is put in the genitive (and the adjective that accompanies it), e.g. a chuid gruaige fada; a dóthain bia the; a ndóthain saineolais theicniúil; ár gcuid oibre baile.

3.3.12 The Genitive Form

(a) Apart from the cases detailed in tables 3B, 3C and 3D, genitive changes are made to an indefinite noun in the structure “noun + indefinite noun + qualifier”.

SingularPlural
An leabhar múinteora scoile é seo?Is calafort bád iascaigh é.
Cé a thosaigh an togra oideachais Gaeltachta sin?Cá huair a tionscnaíodh an scéim ealaíon pobail?
Bhain mé úsáid as an tSeirbhís Eolais Gnó.Tá monarcha scáileán ríomhaire sa pháirc ghnó.
Is fear tí solais é.Ní mór an plean bóithre náisiúnta a athbhreithniú.
An cathaoirleach boird stáit í?Tionóladh cruinniú d’eagarthóirí nuachtán áitiúil.
Scríobh sé amhrán ceol tíre.An ball de chumann óstán idirnáisiúnta é?
Cá bhfuil an tIonad Nuálaíochta Gnó?Cá bhfuil an t-ionad diúscartha crann Nollag?
Ní mór páirt a ghlacadh i bpróiseas réitigh díospóidí tionscail.Cén cineál taithí a bhíonn ag láithreoirí clár cúrsaí reatha?
Table 3E: The Genitive Form – Noun + Indefinite Noun + Qualifier

(b) Genitive changes are made to indefinite nouns subject to a compound preposition that are followed by a prepositional phrase, prepositional subordinate clause or prepositional pronoun, if the indefinite noun is not qualified by that prepositional phrase, prepositional subordinate clause or prepositional pronoun (for example, if it is the verb rather than the noun that is qualified) or by any of the qualifiers listed in table 3C.

SingularPlural
Bhí siad i mbun ceoil ar an tsráid.Bhí an madra ar thóir éan sa pháirc.
Chuaigh siad le haghaidh dinnéir ar an 14 Samhain.Dúirt siad go raibh siad chun tithe a thógáil in ionad árasán i mbliana.
Bhí sí ann ar feadh tamaill le cailíní eile ón gceantar.Fuair sé brioscaí in áit bonnóg sa siopa.
Table 3F: The Genitive Form – Indefinite Noun subject to a Compound Preposition

3.3.13 Summary of the Nominative Form in place of the Genitive

For ease of reference, the cases in which the nominative form is used in place of the genitive are summarised here.

If there is:subject to:then the nominative form is used in place of the genitive:
a noun that precedes a noun in the genitive (3.3.1(a))a word or form inducing the genitiveBhí bus fhoireann Chorcaí ann.
a specific defined unit containing a verbal noun as an integrated part (3.3.1(b))a word or form inducing the genitiveTá an t-iniúchóir ag fiosrú an chur i gcéill sin faoi láthair.
a noun or nominal phrase, definite or indefinite, linked to a verbal noun by the preposition a (from do) (3.3.2(a))a word or form inducing the genitiveBhí na fir shlándála ar tí na doirse a dhúnadh.
ceann or cuid, and a partitive genitive or partitive dative following (3.3.2(b))a word or form inducing the genitiveGortaíodh í le linn ceann de na cluichí áitiúla.
Tá laghdú tagtha ar mhéid mo chuid oibre.
a single common noun without the article being used as the name of a body, company or board (3.3.2(c))a word or form inducing the genitiveCá bhfuil príomhoifig Bóthar?
a verbal noun preceded by the cataphoric pronominal a (3.3.3(a))a word or form inducing the genitiveTá sé tar éis a rá go ndéanfaidh sé é.
a verbal noun (3.3.3(b))chun, in the structure ‘chun + verbal noun’ to convey the meaning of an action to comeAn bhfuil sé chun iomáint le Corcaigh?
a specific indefinite unit containing a verbal noun as an integrated part (3.3.3(c))a word or form inducing the genitiveCén cineál cur chuige a d’úsáid siad?
an indefinite noun also used as a verbal noun, that has a standard genitive according to one of the declensions, and is being used as a verbal noun (3.3.4(a))a verbal noun preceded by ag or do (or a from do), or a compound prepositionTá na páistí ag iarraidh léim.
Tá sé tar éis siúl abhaile.
an indefinite noun also used as a verbal noun, that does not have a standard genitive according to one of the declensions, and is the direct object of a verbal noun (3.3.4(b))a verbal noun preceded by ag or do (or a from do)An bhfuil tú ag iarraidh éirí?
an indefinite noun also used as a verbal noun, that does not have a standard genitive according to one of the declensions (3.3.4(c))a compound preposition or chun with the meaning ‘towards’Tá an lánúin sin ar tí pósadh.
Tá an lá ag dul chun síneadh.
an indefinite noun in a verbal noun phrase that cannot function independently without a simple preposition or prepositional clause after it (3.3.5)a verbal noun preceded by ag or do (or a from do)Tá siad ag tabhairt aghaidh ar an bhfoireann eile anois.
the first indefinite noun in a multi-word phrase that has a specific meaning (3.3.6(a))a word or form that induces the genitiveTá sé ag déanamh bolg le gréin sa Fhrainc faoi láthair.
tús, lár or deireadh, when it is the first noun in a specific unit of two nouns (3.3.6(b))a word or form that induces the genitiveDéantar ócáid deireadh seachtaine a eagrú gach bliain.
a noun in a list (3.3.7)a word or phrase conveying a definite quantity1lb plúr
250g siúcra mín
an indefinite noun qualified by certain qualifiers (3.3.9)a verbal noun preceded by ag or do (or a from do)Bímse ag ullmhú lóin shláintiúla dom féin. (pl.)
Táim ag réiteach cupán tae. (sing.)
Níl siad ag fáil pingin ar bith. (sing.)
Ní fiú bheith ag ordú trealamh atá daor. (sing.)
Nílim ag ceannach aon dearbháin i mbliana. (pl.)
Tá na mic léinn ag déanamh an-obair ar an tionscadal sin. (sing.)
an indefinite noun qualified by certain qualifiers (3.3.10)a compound prepositionChuaigh sé i gcomhair cupán tae. (sing.)
D’fhéadfaí a leithéid a rá i gcás cláir ar bith. (pl.)
Fuarthas an admháil i measc iarratais ó dhaltaí scoile. (pl.)
Fágadh gan mhaoiniú iad de bharr scéim ar tháinig deireadh léi. (sing.)
Bíonn an obair sin le déanamh i gcás aon chonradh. (sing.)
an indefinite noun qualified by certain qualifiers (3.3.11)a word or phrase conveying an indefinite quantityThit go leor báisteach throm an tseachtain seo caite. (sing.)
Table 3G: Summary of the Cases in which the Nominative Form is used in place of the Genitive.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *