An Caighdeán Oifigiúil: Chapter 8: Pronouns (pp. 131-140)

8.1 General

8.1.1 Counted with pronouns are personal pronouns, possessive adjectives (which function as adjectives and pronouns), prepositional pronouns, interrogative pronouns and demonstrative pronouns.

8.2 Personal Pronouns

8.2.1 The following are the forms of the personal pronouns.

Base formsEmphatic Forms
SingularPluralSingularPlural
First Personmésinn, muidmisesinne, muidne
Second Persontú, thúsibhtusa, thusasibhse
Third Person (masc.)sé, ésiad, iadseisean, eiseansiadsan, iadsan
Third Person (fem.)sí, ísise, ise
Table 8A: Personal Pronouns

8.2.2 The form thú (thusa) is used as the object of a verb, e.g. aithním thú; molaim thú; and when it is a subject following the predicate in a copular sentence, e.g. Mo náire thú; Is oibrí díograiseach thú.

Níor dhearmad sé thú riamh.
An é sin an áit ar rugadh thú?
Thréig sí thú ar fhear eile.
Ní aithnímse thusa.
Chugam aniar thú!
Is fearrde thú an sos.

8.2.3 The form tú (tusa) is used in all other instances.

An bhfaca tú clár na dtorthaí aréir?
Ní bheadh an bua againn gan tú.
Is tusa an captaen.
Tá tusa níos láidre ná eisean.
Nach tusa an maor dóiteáin?

8.2.4 In the third person singular and plural, the forms sé (seisean), sí (sise) and siad (siadsan) are used as the subject of a verb (except the copula).

Tháinig sé (sí, siad) isteach.
Bíonn seisean (sise, siadsan) déanach go minic.
An ndearna sé (sí, siad) an dinnéar?

8.2.5 The forms é (eisean), í (ise) and iad (iadsan) are used in all other instances.

Leag an ghaoth é.
Is mar sin is fearr é.
An é Micheál a chaill an t-airgead?
Níl san oifig inniu ach eisean.
Chuaigh Tomás agus í ar saoire inné.
Í a phógadh is ea a rinne sé.
Cé hí féin?
Bhí buaite agam murach ise.
An ndeachaigh sé amach chun iad a cheannach?
Ar deireadh thiar thall, fuair sé iad.
Is cuimhin liom iadsan ag caint air.
Iadsan a rinne é.

8.2.6 The masculine singular pronoun é is used in sentences like the following despite containing feminine nouns: is é mo thuairim; is é an aidhm; is é an bhrí; is é mo bharúil. It is to the opinion, the aim, the meaning, etc. rather than the noun itself that the pronoun refers.

Is é mo thuairimse gur fiú imeachta anois.
Is é an aidhm atá leis líon na mac léinn a mhéadú.
Is é an bhrí atá le “Coimisiún” an Coimisiún Eorpach.
Is é mo bharúilse nár chóir dó éirí as.
Is é an fhadhb go bhfuil sé ró-leisciúil.

8.2.7 Personal pronouns are not lenited after prepositions that usually cause lenition.

Ar imigh sé gan sinn?
Níor bhuail mé riamh le daoine mar sibh.

8.3 Possessive Adjectives

In the table below the possessive adjectives are displayed, and the initial mutations that follow them. It is the emphatic forms, and nouns to go with them, that are laid out in the table. A hyphen is added between two s‘s or two n‘s, e.g. mo phas-sa, ár n-arán-na. If no emphasis is needed, the suffixes -sa (-se), -san (-sean), -na (-ne) are omitted.

SingularPlural
First Personmo chapallsa
mo phas-sa
mo bhailese
m’athairse
ár mbádna
ár n-arán-na
ár bpáircne
ár n-earraíne
Second Persondo chapallsa
do phas-sa
do bhailese
d’athairse
bhur mbádsa
bhur n-aránsa
bhur bpáircse
bhur n-earraíse
Third Person (masc.)a chapallsan
a phas-san
a bhailesean
a athairsean
a mbádsan
a n-aránsan
a bpáircsean
a n-earraísean
Third Person (fem.)a capallsa
a pas-sa
a bailese
a hathairse
Table 8B: Possessive Adjectives
An bhfaca tú mo mhálasa?
Cad a tharla dár mbronntanaisne?
Chaill siad a gcluichesean.

8.3.2 It is also possible to use the emphatic forms of the personal pronouns (seisean, sise, siadsan) to convey stress, e.g. a gheansaí seisean; a cóta sise; a dteach siadsan.

Ní raibh mórán i gceist lena mhodúil seisean.
An bhfaca tú a carr sise?
Tá neart le déanamh ar a bhfeirm siadsan.

8.3.3 When the cardinal number dhá comes between the possessive adjective and the noun, it is to the noun, rather than the number, that the initial mutations are made.

Singular (following dhá)Plural (following dhá)
First Personmo dhá charr
mo dhá úll
mo dhá fheirm
ár dhá gcarr
ár dhá n-úll
ár dhá bhfeirm
Second Persondo dhá charr
do dhá úll
do dhá fheirm
bhur dhá gcarr
bhur dhá n-úll
bhur dhá bhfeirm
Third Person (masc.)a dhá charr
a dhá úll
a dhá fheirm
a dhá gcarr
a dhá n-úll
a dhá bhfeirm
Third Person (fem.)a dhá carr
a dhá húll
a dhá feirm
Table 8C: Possessive Adjectives and dhá
Buail do dhá bhos ar a chéile.
Thit sí ar a dhá glúin. (fem.)
Ar dhíol siad a dhá n-árasán? (pl.)

8.3.4 To fulfil the function of a possessive pronoun,

(a) a possessive adjective is used with ceann or cuid emphasised by a suffix, e.g. mo cheannsa; a gcuidsean; or

(b) a possessive adjective is used with cuid emphasised by a suffix and with the noun, e.g. ár gcuidne airgid; bhur gcuidse iarrachtaí.

SingularPluralSingularPlural
First Personmo cheannsaár gceann-namo chuidseár gcuidne
Second Persondo cheannsabhur gceannsado chuidsebhur gcuidse
Third Person (masc.)a cheannsana gceannsana chuidseana gcuidsean
Third Person (fem.)a ceannsaa cuidse
Table 8D: Possessive Adjectives with ceann or cuid
Is é sin mo cheannsa.
Cé acu ceann a ceannsa?
Cá bhfuil bhur gcuidse?
Ní bhfuair siad a gcuidsean.
Déan do chuidse oibre.
Mhill sé a chuidsean gruaige.
Is é ár gcuidne airgid é.
An bhfaca tú mo chinnse?

8.3.5 To use a possessive adjective as the object of a verbal noun, the preposition do is placed before the possessive adjective in the first and second person, singular and plural, and á is placed before the third person, singular and plural, as follows:

SingularPluralSingularPlural
First Persondo m’ainmniúdár n-ainmniúdo mo thástáildár dtástáil
Second Persondo d’ainmniúdo bhur n-ainmniúdo do thástáildo bhur dtástáil
Third Person (masc.)á ainmniúá n-ainmniúá thástáilá dtástáil
Third Person (fem.)á hainmniúá tástáil
Table 8E: Possessive Adjectives as the object of a Verbal Noun
Ná bí do mo chéasadh!
An bhfuil an obair á déanamh agaibh?
Bhí sé dár gcuardach.

8.3.6 If a possessive adjective follows a preposition, no compound is made from the preposition and the possessive adjective in instances such as the following.

Bhí carr ag mo mháthair nuair a bhí sí óg.
Ar thug tú bronntanas do do mháthair?
Cad a thug tú do d’athair?
Bhí hata ar a cheann. (masc.)
Bhí caipín ar a ceann. (fem.)
Tugadh an t-uisce as ár dtobarna.
An grianghraf de bhur dteach é?
Tá siad géar as a mbarr.

8.3.7 In the case of the prepositions de and do, a compound is made from the preposition and the possessive adjective in the third person, singular and plural, and the first person, as follows:

de + a→dá
do + a→dá
de + ár→dár
do + ár→dár
Bhain sé an hata dá cheann. (masc.)
Bhain sí an hata dá ceann. (fem.)
Bhain siad na hataí dá gceann. (pl.)
Thug sé dá athair é. (masc.)
Thug sí dá hathair é. (fem.)
Thug siad dá n-athair é. (pl.)
Scaoileamar dár ngreim.
Thugamar dár n-aintíní iad.

8.3.8 An n is placed between the prepositions faoi, i, le, ó, trí and the possessive adjective or the particle a in the following instances:

(a) the possessive adjective;

Fuair sé inár gcarr é.
Labhair sé faoina mhac.

(b) the numerical particle a;

Beidh mé ann faoina sé a chlog.
Beidh an scannán ar siúl óna ceathair a chlog.

(c) the abstract particle a;

Fuair sé ardmholadh trína fheabhas a rinne sé an obair.
Ní raibh mé sásta lena fhad a thóg sé.

(d) in phrases such as a lán; a leithéid; a thuilleadh;

Ceadófar post lánaimseartha ina leithéid de chás.
Fuair sí billí óna lán siopadóirí.

(e) the relative particle a;

Sin an t-áras ina seolfar an leabhar.
Cuir ríomhphost chugam faoina bhfuil socraithe agat.

Note: No n is placed between go dtí and the possessive adjective or the particle a in any instance.

Chuaigh sí go dtí a teach tar éis na hoibre.
Ní dheachamar go dtí ár gcóisir féin.
Níor thosaigh an léacht go dtí a cúig a chlog.
Bhíomar ann go dtí a dó dhéag.

8.3.9 An n is placed between the preposition ar and the possessive adjective a to form arna. The verbal noun agrees with the gender and number of the noun that proceeds it, e.g. leabhar arna eisiúint; tuarascáil arna seoladh; doiciméid arna bhfoilsiú.

Measfar é a bheith arna thogadh faoin Acht seo. (masc.)
Ciallaíonn “Cúirt Chuarda” an Chúirt Cuarda arna bunú le dlí. (fem.)
Déanfar é faoi réir rialacháin arna ndéanamh faoi fho-alt 7. (pl.)

8.4 Prepositional Pronouns

SingularPlural
First PersonSecond PersonThird Person (masc.)Third Person (fem.)First PersonSecond PersonThird Person
agagamagataigeaiciagainnagaibhacu
arormortairuirthiorainnoraibhorthu
asasamasatasaistiasainnasaibhastu
chuigchugamchugatchuigechuicichugainnchugaibhchucu
dedíomdíotdedidínndíbhdíobh
dodomduitdódidúinndaoibhdóibh
faoifúmfútfaoifúithifúinnfúibhfúthu
farafaramfaratfairisfaraefarainnfaraibhfaru
iionamionatannintiionainnionaibhiontu
idir––––eadrainneadraibheatarthu
ionsarionsormionsortionsairionsuirthiionsorainnionsoraibhionsorthu
leliomleatleisléilinnlibhleo
óuaimuaituaidhuaithiuainnuaibhuathu
roimhromhamromhatroimheroimpiromhainnromhaibhrompu
thartharamtharatthairisthairstitharainntharaibhtharstu
trítríomtríottrídtríthitrínntríbhtríothu
umumamumatuimeuimpiumainnumaibhumpu
Table 8F: Prepositional Pronouns

Note that:

(a) in order to convey emphasis with prepositional pronouns, they are combined with the suffixes -sa (-se), -san (-sean), -ne, e.g. agamsa, agatsa, aigesean, aicise, againne, agaibhse, acusan.

(b) the combination -nn + -ne becomes -nne, e.g. againne, orainne, etc. and a hyphen is added between two s‘s, e.g. as-san, leis-sean, thairis-sean.

8.5 Interrogative Pronouns

8.5.1 The interrogative pronouns are cá, cad, cé and céard.

Cá bhfuil tú ag dul?
Cá ndeachaigh sé ar maidin?
Cad as duit?
Cad mar gheall ar an gceann seo?
Cé atá ag teacht?
Cé na ceisteanna atá agat?
Céard a tharla aréir?
Céard a rinne siad tar éis na hoibre?

8.5.2 An h is placed before a word beginning with a vowel that follows cá (see 10.11.4).

Cá háit a ndeachaigh siad?
Cá huair a bheidh tú ag filleadh?
Cá hiontas?
Cá haois é?

8.5.3 An h is placed before the pronouns é (eisean), í (ise) and iad (iadsan) following cé (see 10.13.1).

Cé hé an fear sin?
Cé hí féin?
Cé hiad na saineolaithe?
Cé hiadsan?

8.5.4 The interrogative pronouns are not lenited (see 10.5.2), but compounds are made between cá, cé and the copula to form the words cár, cárb, cárbh, cér, cérb and cérbh (see 7.3.1). A compound is made between cé and the singular article an to form cén.

Cár chuir tú é?
Cárb as thú?
Cárbh ard é?
Cér de/díobh é?
Cérb é sin?
Cérbh iad na cuairteoirí?
Cén t-achar anseo tú?
Cén dochar é?

8.5.5 The masculine form of the prepositional pronoun or possessive adjective a is used in interrogative sentences, regardless of the gender or number of the thing(s) to which referral is made, e.g. Cé leis a raibh tú ag caint? (here leis refers to a man, a woman or a group of people); Cé ina aghaidh a raibh siad ag imirt? (here the possessive adjective a refers to a man, a woman or a group of people).

Cad é a chuir tú ann?
Cé aige a bhfuil na ticéid?
Céard faoi a bhfuil sibh ag caint?

8.6 Demonstrative Pronouns

8.6.1 The demonstrative pronouns are seo, sin and siúd. The demonstrative pronouns are used in four ways:

(a) in apposition with a preceding pronoun, e.g. Is bronntanas é sin; Tabhair cabhair dóibh seo; Cá bhfuil a cóipleabhar siúd?; dá rachaidís siúd;

(b) in apposition before a personal pronoun, e.g. Sin é an bronntanas; Seo é an cóipleabhar; Siúd iad na múinteoirí; Siúd í an traein chugainn;

(c) in place of a personal pronoun, e.g. Tá sin álainn; Ith seo; An bhfuil siúd amhlaidh; D’imigh siúd leis an mbus; Sin madra; Seo an mála; Siúd an fhírinne; Cad seo?; Cé sin?; Sin sin; mar seo; go dtí sin; gan siúd a ól;

(d) with the function of an adverb, e.g. chomh híseal seo (sin, siúd); chomh mór seo (sin, siúd).

8.6.2 Following the copula, the forms eo, in and iúd are often used. Note that they are not used after is.

B’eo an áit.
Ní heo é an leabhar.
Nach eo é mo chótasa?
B’in é é.
Ní hin mar a bheadh an cás.
Dúirt sí gurb in é an fear.
B’iúd iad ag imeacht ar cosa in airde.
Is dócha gurbh iúd é é.
An iúd iad na comharsana?

8.6.3 The demonstrative pronoun éard, used after the copula, is a compound of é and rud.

Is éard is cúram dúinne airgead a thabhairt ar iasacht.
Ba éard a bhí mé a rá go mbeidh sé críochnaithe go luath.
Shílfeadh duine gurb éard atá á chur i gcéill agat ná go ndearnadh d’aon ghnó é.
An éard atá beartaithe foirgneamh nua a thógáil ann?

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *