An Caighdeán Oifigiúil: Chapter 6: The Adverb (pp. 107-112)

6.1 Principal Types of Adverb

6.1.1 The adverb is used to qualify a verb, verbal noun, adjective, preposition, conjunction or other adverb. The following are the principal types of adverb according to function:

(a) adverb of manner, e.g. amhlaidh, ar chor ar bith, go breá, go dona, go hard, freisin, os íseal:

Shiúil sí go mall.
Tá sí á rá os íseal.

(b) adverb of time and frequency, e.g. amárach, anois, arís, arú inné, choíche, Dé Sathairn, go hannamh, go minic, go míosúil, inné, riamh:

Beidh sí anseo amárach.
Is annamh a fheicim anois iad.

(c) adverb of place and direction, e.g. abhaile, abhus, amach, amú, amuigh, ann, anseo, ansin, isteach, ó thuaidh, siar, soir:

Ní fhaca mé ann í.
D’imigh sé amach.

(d) interrogative adverb (even though these particles are interrogative pronouns (see 8.5), they are often referred to as interrogative adverbs), e.g. cá (cá bhfuil, cá háit), cad (cad a …, cad as, cad chuige, cad é, cad é mar), cathain (cathain a …), céard (céard a …, céard é), cén (cén chaoi, cén uair), conas (conas a …):

Cá rachaimid?
Cén chaoi a bhfuil tú?

(e) adverb of quantity, e.g. ar fad, beagnach, sách:

Níl sé sách te fós.
Bhí sibh beagnach in am.

(f) comparative adverb, e.g. níos, ní ba:

Tá Seán níos airde ná Máire.
Bhí siad ní ba ghile ná an sneachta.

Note that it is possible to use níos in all tenses, but ní b’/ní ba is used only in the past tense, the imperfect tense and the conditional mood. The form ní b’ is used before an adjective that begins with a vowel or fh- + vowel, e.g. Ba ghá dóibh dréimire níos fearr / ní b’fhearr a fháil anuraidh; Dá mbeinn bliain níos óige / ní b’óige, d’imreoinn an cluiche; and ní ba is used before a consonant, e.g. Bhí na braillíní níos gile / ní ba ghile ná an sneachta.

(g) emphatic adverb, e.g. féin:

Má bhí sé tuirseach féin, chuaigh sé chuig an Oireachtas.
Is ócáid thábhachtach í; beidh an tUachtarán féin ann.

(h) noun used as an adverb of measure, e.g. ar leithead, ar fad:

Bhí an seomra suite sé mhéadar ar fad.
Tá an bóithrín trí mhéadar ar leithead.

(i) adjective used as an adverb, e.g. gann, gearr:

Bhí siad duine gearr.
Bhí muid gann i mbainne.

(j) adverb used as an adjective, e.g. amach, aniar, anuas, isteach:

An bhfeiceann tú an fear amach?
Seo chugainn an bhean isteach.
Tá an bhean aniar ar an teilifís.
Tá braon anuas sa seomra codlata.
Is é Tomás an cliamhain isteach.
Tá an ghaoth anoir is an fhearthainn aniar air.

(k) noun or verbal noun based on an adjective, e.g. ganfhiosaíocht, istoícheadóireacht:

Tá an bleachtaire ag ganfhiosaíocht ar gach duine.
Tá an iomarca istoícheadóireachta ar siúl san áit seo.

6.2 Adverbs of Manner and Adverbs of Time and Frequency

In the following cases, for adverbs of manner and adverbs of time and frequency that are based on an adjective, go is not added:

(a) in the comparative degree:

go cúramach→Tiomáin níos cúramaí amach anseo.
go hard→Labhair níos airde feasta.

(b) if the adverb is being qualified by another adverb:

go minic→Níor scrúdaíodh an córas minic go leor.
go sciobtha→Thiomáin sé sciobtha go maith.

(c) if an adjectival adverb precedes the adverb:

go réidh→Déan go deas réidh anois é.
go flaithiúil→Roinneadh an bia go fial flaithiúil.

(d) after the adverbs cuibheasach and sách, if they are qualifying a word directly following them:

go dian→D’oibrigh sé cuibheasach dian.
go maith→D’imir sí sách maith.

6.3 Adverbs of Place and Direction

Movement towards the locationThe locationMovement away from the location
suas
Tá sé ag dul suas an staighre.
thuas
Tá sé thuas staighre.
anuas
Tá sé ag teacht anuas an staighre.
síos
Tá sí ag dul síos an staighre.
thíos
Tá sí thíos staighre.
aníos
Tá sí ag teacht aníos staighre.
amach
An bhfuil tú ag dul amach don oíche?
amuigh
Táim amuigh.
amach
Tá sí ag teacht amach chomh fada leat.
isteach
An bhfuil tú ag dul isteach sa teach?
istigh
Is istigh sa teach a tharla an timpiste.
isteach
Tar isteach chugam!
Table 6A: Adverbs of Place
Movement towards the locationThe locationMovement away from the location
ó thuaidh
Rachaimid ó thuaidh amárach.
ó thuaidh / thuaidh
Tá an siopa sin ar an taobh ó thuaidh / thuaidh den chontae.
aduaidh
Tháinig siad aduaidh inné.
ó dheas
D’imigh sé ó dheas ar maidin.
ó dheas / theas
Tá teach acu ar an gcósta ó dheas / theas.
aneas
Tá sí ag teacht aneas faoi láthair.
soir
An ndeachaigh tú soir chucu?
thoir
Chuaigh, ach ní raibh aon duine thoir.
anoir
Bhí orm teacht anoir arís.
siar
An bhfuil tú ag dul siar anocht?
thiar
An raibh tú thiar aréir?
aniar
An mbeidh siad ag teacht aniar ar cuairt?
anonn/sall
An ndeachaigh Áine sall/anonn go Sasana inné?
thall
Chuaigh, tá sí thall le seachtain.
anall
Cén uair a thiocfaidh sí anall?
Table 6B: Adverbs of Direction

6.4 Points of the Compass

In order to distinguish between the directions, the compass points in the diagram below are labelled with the first letter of the word:

Below are detailed the abbreviations of the secondary directions relating to the quadrant of the compass shown above.

AbbreviationMovement towards the locationThe simple locationMovement away from the location
Isiaran t-iartharaniar
ILDsiar lámh ó dheasthiar lámh theasaniar lámh aneas
IIDsiar siar ó dheasthiar thiar theasaniar aniar aneas
IDLIsiar ó dheas lámh siarthiar theas lámh thiaraniar aneas lámh aniar
IDsiar ó dheasthiar theasaniar aneas
IDLDsiar ó dheas lámh ó dheasthiar theas lámh theasaniar aneas lámh aneas
DIDó dheas siar ó dheastheas thiar theasaneas aniar aneas
DLIó dheas lámh siartheas lámh thiaraneas lámh aniar
Dó dheasan deisceartaneas
Table 6C: Points of the Compass

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *